Teresa Tyszkiewicz (1953-2020), Terryzm, 2001

Proweniencja
Warszawa, kolekcja prywatna

Wystawiany
Warszawa, Fundacja Profile, Poza iluzją, 16 maja – 31 sierpnia 2024.

Począwszy od lat 70. Teresa Tyszkiewicz poddawała eksperymentom nowy sposób ekspresji malarskiej polegający na użyciu szpilek do budowy kompozycji. „We Francji zaczęłam rozwijać pomysł, który przywiozłam z kraju, czyli komponowanie obrazów ze szpilek. One po prostu mnie ścigały. Ten biedny przedmiot stał się dla mnie magiczny. Ukłucie, opór i chęć, aby go zwalczyć. Szpilka prowokuje mnie i wywołuje nowe propozycje. Jest łagodna po ujarzmieniu, ale w trakcie pracy boję się, bo jest niebezpieczna, atakująca. Może symbolizuje zmaganie z przeszkodami” – tłumaczyła artystka. Kompozycje ze szpilkami przypominają specyficzne obrazy – reliefy. Ich unikatowy charakter wydobywa gra świateł i cieni, skomplikowana i dramatyczna. Z daleka obrazy o zawężonej gamie barwnej i ascetycznej kompozycji wydają się tchnąć spokojem. Z bliska stają się niemalże brutalne, ekspresyjne w wyrazie. Treść ich ukryta jest w gęstości i sposobie rozmieszczenia cienkich i ostrych przedmiotów przeszywających podobrazie. Istoty obrazów ze szpilami szukać należy bowiem w momencie kreacji. Szpilka jest metaforą doświadczenia i bólu. Wbijanie setek szpilek w stawiającą opór materię nie było czynnością należącą do przyjemnych, palce artystki znacząco cierpiały. „Proces jest przeżyciem. Jest akcją. (…) W czasie pracy czuję się punktem, ukłuciem mojej szpilki” – wspominała Tyszkiewicz. Akt twórczy stawał się rytualnym performansem, angażującym ciało artystki, od którego ruchu nad płaszczyzną obrazu zależał końcowy efekt. A efekt ten angażuje nie tylko zmysł wzroku ale również dotyk. Szpilkowe kompozycje Teresy Tyszkiewicz odnajdują swoje miejsce w szeroko pojętym konceptualizmie, są efektem zrytualizowanego sposobu wyrażania siebie i relacji artystki ze światem, zapisem jej twórczych zmagań a zarazem budowania osobistej i bardzo oryginalnej przestrzeni wyrazu.